โทร 02-028-7775@dayoneไทย|EN
โลโก้ Day One Rehabilitation Centerศูนย์บำบัดยาเสพติด Day Oneสถานบำบัดยาเสพติด จ.นครนายก

แบบประเมินการรับมือของครอบครัว เมื่อคนใกล้ชิดใช้สารเสพติด คุณจัดการอย่างไร

สำหรับ: คนในครอบครัวหรือคนใกล้ชิดของผู้ใช้สาร · ใช้เวลา 2 นาที · ตรวจสอบเนื้อหาโดย นพ.พิชญุตม์ เกษมภักดีพงษ์ (จิตแพทย์) 7 กันยายน 2569

เมื่อคนในครอบครัวใช้สุราหรือสารเสพติด ญาติทุกคนต้อง “รับมือ” ไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง บางคนทะเลาะและเฝ้าควบคุม บางคนช่วยเก็บกวาดปัญหาและให้เงินเพื่อไม่ให้เรื่องบานปลาย บางคนถอยออกมาเพื่อรักษาชีวิตตัวเอง ทุกวิธีทำด้วยความรักและความกลัว แต่งานวิจัยพบว่าบางวิธีทำให้ครอบครัวเครียดมากขึ้นโดยไม่ช่วยให้เขาเปลี่ยน ขณะที่บางวิธีช่วยให้เขาตัดสินใจเข้ารับการรักษาได้จริง

แบบประเมินนี้แสดงผลเป็นภาพรวม 4 รูปแบบ ไม่มีคะแนนรวมและไม่มีการตัดสินว่าใครผิด แต่ช่วยให้คุณเห็นว่าตัวเองใช้วิธีไหนมากที่สุด และวิธีไหนที่ผู้เชี่ยวชาญแนะนำให้ทำมากขึ้น แนะนำให้ทำแบบประเมินผลกระทบต่อครอบครัวก่อน คำตอบทั้งหมดคำนวณบนเครื่องของคุณ ไม่ถูกบันทึกหรือส่งไปที่ใด

ในช่วง 3 เดือนที่ผ่านมา เมื่อเกิดปัญหาจากการดื่มสุราหรือใช้สารเสพติดของเขา คุณทำสิ่งต่อไปนี้บ่อยแค่ไหน ทุกวิธีเป็นสิ่งที่ครอบครัวทำด้วยความรักและความกลัว ไม่มีคำตอบถูกหรือผิด แบบประเมินนี้ช่วยให้คุณเห็นว่าวิธีที่ใช้อยู่ช่วยคุณและเขาในระยะยาวหรือไม่

คำตอบของท่านไม่ถูกบันทึกหรือส่งไปที่ใด

ที่มา: แบบประเมินที่ทีมแพทย์ Day One พัฒนาขึ้นตามกรอบแนวคิด Stress-Strain-Coping-Support (Orford และคณะ) เพื่อช่วยครอบครัวสำรวจสถานการณ์ของตนเอง ไม่ใช่เครื่องมือวินิจฉัย และเกณฑ์ระดับเป็นเกณฑ์เพื่อการสื่อสาร ไม่ใช่เกณฑ์ทางคลินิก

เกณฑ์การแปลผล แบบประเมินการรับมือของครอบครัว

แบบประเมินนี้ไม่มีคะแนนรวม แปลผลแยกทีละด้านตามเกณฑ์ด้านล่าง ผลเป็นการคัดกรองเบื้องต้น ไม่ใช่การวินิจฉัยโรค

ก. ใช้อารมณ์และควบคุม

คะแนนระดับและความหมาย
0–3ใช้น้อย
คุณแทบไม่ใช้วิธีปะทะหรือควบคุม ซึ่งช่วยรักษาความสัมพันธ์และพลังของคุณไว้ได้ดี
4–6เริ่มใช้บ่อย
คุณเริ่มใช้อารมณ์หรือการควบคุมบ่อยขึ้น เป็นปฏิกิริยาที่เข้าใจได้เมื่อกลัวและโกรธ แต่การควบคุมและการปะทะมักทำให้เขาปิดบังมากขึ้นและทำให้คุณหมดแรงเร็ว ลองเปลี่ยนพลังงานนี้ไปเป็นการคุยที่ชัดเจนในเวลาที่เขาไม่เมาสารเสพติดแทน
7–9ใช้บ่อยมาก
คุณใช้อารมณ์และการควบคุมเกือบทุกครั้ง งานวิจัยพบว่าวิธีนี้สัมพันธ์กับความเครียดของครอบครัวที่สูงขึ้น และมักไม่เปลี่ยนพฤติกรรมของเขา แนะนำให้ใช้คำพูดที่หนักแน่น มีจุดยืนและข้อตกลงที่ชัดเจน โดยไม่ใช้อารมณ์ ในเวลาที่เขาไม่เมาสารเสพติด ทีมของเราช่วยฝึกวิธีคุยแบบนี้ได้

ข. ชัดเจนหนักแน่น

คะแนนระดับและความหมาย
0–3ยังใช้น้อย
คุณยังไม่ค่อยได้คุยตรง ๆ ตั้งขอบเขต หรือขอความช่วยเหลือ ซึ่งเป็นแนวทางที่ผู้เชี่ยวชาญแนะนำมากที่สุด เริ่มจากเลือกเวลาที่เขาไม่เมาสารเสพติด บอกความคาดหวังและข้อตกลงอย่างสงบ และไม่ต้องรับมือคนเดียว
4–6กำลังมาถูกทาง
คุณเริ่มใช้แนวทางที่ผู้เชี่ยวชาญแนะนำ คือคุยอย่างสงบ ตั้งขอบเขตที่ทำได้จริง และหาคนช่วย ทำให้สม่ำเสมอขึ้น และรักษาขอบเขตที่ตั้งไว้ให้ได้ทุกครั้ง
7–9ใช้ได้ดีมาก
คุณใช้แนวทางที่ผู้เชี่ยวชาญแนะนำอย่างสม่ำเสมอ นี่คือปัจจัยสำคัญที่ช่วยให้ผู้ใช้สารตัดสินใจเข้ารับการรักษา แนวทางนี้ได้ผลดีที่สุดเมื่อมีทีมผู้เชี่ยวชาญช่วยวางแผนขั้นต่อไปร่วมกัน

ค. ยอมทนและปกป้อง

คะแนนระดับและความหมาย
0–3ใช้น้อย
คุณไม่ค่อยรับผลแทนเขาหรือปกปิดปัญหา ซึ่งช่วยให้เขาได้เผชิญผลของการใช้สารเอง เป็นสิ่งที่ทำได้ยากและคุณทำได้ดี
4–6เริ่มใช้บ่อย
คุณเริ่มแก้ตัวแทน ให้เงิน หรือเลี่ยงปัญหาบ่อยขึ้น คุณทำด้วยความรักและความกลัวว่าจะเสียเขาไป แต่การช่วยเหลือของคุณอาจกำลังเอื้อให้เขาใช้สารเสพติดต่อไปเรื่อย ๆ ลองสังเกตว่าครั้งไหนที่คุณช่วยแล้วปัญหาไม่ดีขึ้น
7–9ใช้บ่อยมาก
คุณรับผลแทนเขาเกือบทุกครั้ง ทำด้วยความรักและความกลัวว่าจะเสียเขาไป แต่การรับผลแทนทำให้เขาไม่ต้องเผชิญผลของการใช้สารเอง ปัญหาจึงมักยืดเยื้อ การช่วยเหลือของคุณอาจกำลังเอื้อให้เขาใช้สารเสพติดต่อไปเรื่อย ๆ การเรียนรู้ที่จะหยุดปกป้องโดยไม่ทอดทิ้งเป็นทักษะที่ฝึกได้ และทีมของเราช่วยได้

ง. ถอนตัวและดูแลชีวิตตัวเอง

คะแนนระดับและความหมาย
0–2ต่ำมาก
คุณแทบไม่ได้ถอยออกมาดูแลตัวเองเลย แปลว่าคุณกำลังช่วยเหลือเขาจนตัวเองเป็นทุกข์และอาจใกล้จะไม่ไหว ลองลดความกังวลเกี่ยวกับเขาลงบ้าง ช่วยเหลือและจัดการเท่าที่ไหว และให้เวลากลับมาดูแลตัวเองมากขึ้น เพราะคุณต้องมีแรงพอสำหรับการช่วยเขาในระยะยาว
3–6สมดุลดี
คุณรักษาสมดุลระหว่างการดูแลเขากับการดูแลชีวิตตัวเองได้ดี ปล่อยให้เขารับผิดชอบผลของตัวเองในขณะที่คุณยังมีแรงและความสัมพันธ์อยู่ แนวทางนี้ได้ผลดีที่สุดเมื่อควบคู่กับการสื่อสารที่ชัดเจน (รูปแบบ ข.) เพื่อให้เขารู้ว่าประตูยังเปิดอยู่เมื่อพร้อมรับการรักษา
7–9สูงมาก
คุณถอยออกมาเกือบทั้งหมด อาจเพราะเหนื่อยหรือหมดหวัง ซึ่งเข้าใจได้ แต่ถ้าถอยจนตัดขาด ปัญหาของเขาอาจเรื้อรังและบานปลาย หากตอนนี้คุณเริ่มมีแรงแล้ว ลองหันกลับไปจัดการพาเขาเข้ารับการรักษาอีกครั้ง โดยไม่ต้องกลับไปแบกทุกอย่างเอง ทีมของเราช่วยวางแผนขั้นตอนให้ได้